Inteligentne kobiety w pracy dostają mniej pomocy, pokazuje badanie

Kobiety, które uzyskują wysokie wyniki w testach inteligencji, mogą w pracy spotykać się z gorszym traktowaniem ze strony zespołu. Z badania obejmującego 826 osób w Stanach Zjednoczonych i Chinach wynika, że były one oceniane jako bardziej wrogie, rzadziej dostawały pomoc i częściej padały ofiarą podkopywania ich pozycji. U mężczyzn takiego wzorca nie zauważono.

Jak przeprowadzono badanie

Naukowcy zrealizowali dwa osobne projekty. W pierwszym wzięło udział 432 studentów biznesu z amerykańskiego uniwersytetu publicznego, którzy w małych grupach pracowali nad projektem doradczym dla prawdziwych organizacji. W drugim przebadano 394 pełnoetatowych pracowników zespołów w chińskiej firmie finansowej.

Inteligencję mierzono standardowym testem rozumowania i rozwiązywania problemów, takim jaki pracodawcy stosują przy rekrutacji. Członkowie zespołów nie znali swoich wyników. Oceniali się nawzajem, a po kilku tygodniach każdy opisywał, ile pomocy otrzymał i jak często ktoś go podkopywał, na przykład zatajając informacje.

Co wyszło i dlaczego

W obu grupach kobiety z wyższymi wynikami były postrzegane jako bardziej wrogie. W grupie z Chin uznawano je dodatkowo za mniej ciepłe. Te z nich, które widziano jako bardziej wrogie, deklarowały mniej wsparcia, zarówno w samej pracy, jak i na poziomie osobistym, oraz więcej podkopywania.

Autorzy sięgają po teorię ról społecznych. Zakłada ona, że od mężczyzn oczekuje się kompetencji i stanowczości, a od kobiet ciepła i wspierania innych. Kobieta o wysokich zdolnościach poznawczych łamie ten schemat, a współpracownicy mogą nieświadomie zakładać, że brakuje jej ciepła. Nitya Chawla z UCL School of Management w Londynie, autor badania, mówi w rozmowie z DW, że to właśnie ten automatyczny, ukryty domysł napędza negatywne zachowania.

Sprawdzono też, czy kobiety po prostu zachowywały się inaczej. Te z wyższymi wynikami były oceniane jako nieco bardziej dominujące, ale to nie tłumaczyło mniejszej pomocy ani gorszego traktowania. Zdaniem Chawli wskazuje to na założenia współpracowników, a nie na zachowanie samych kobiet.

A mężczyźni?

Wśród amerykańskich studentów wynik testu u mężczyzn nie miał wpływu na oceny ani traktowanie. W Chinach mężczyźni z wyższymi wynikami byli oceniani jako mniej wrogi, dostawali więcej pomocy i rzadziej byli podkopywani. Autorzy podejrzewają różnice kulturowe w normach płci, ale tego nie sprawdzali.

Ograniczenia i wnioski dla pracodawców

Badanie ma swoje granice:

• efekty były niewielkie;
• wykazano związek, a nie dowód, że to postrzeganie współpracowników wywołało gorsze traktowanie;
• pomoc i złe traktowanie zgłaszali sami uczestnicy;
• nie analizowano rasy ani pochodzenia etnicznego;
• w grupie studentów różnica między kobietami a mężczyznami przestawała być istotna statystycznie, gdy uwzględniono dwie osoby z wyjątkowo niskimi wynikami.

Chawla przestrzega przed wnioskiem, że kobiety powinny ukrywać swoją inteligencję: „To byłby naprawdę błędny wniosek”. Nawet małe efekty mają znaczenie, bo powtarzają się codziennie i z czasem mogą prowadzić do lęku, niepewności siebie i poczucia, że się nie pasuje do zespołu. Odpowiedzialność, jak podkreśla, leży po stronie miejsc pracy. Menedżerowie powinni obserwować, jak członkowie zespołu się traktują, a firmy regularnie sprawdzać, czy pracownicy otrzymują równe wsparcie. Każdy może też zadać sobie proste pytanie: czy zareagowałbym tak samo, gdyby ta osoba była mężczyzną?

Co to oznacza w Polsce

Badanie nie obejmowało polskich firm, więc nie wiadomo, czy podobny wzorzec występuje u nas, zwłaszcza że autorzy sami wskazują na możliwy wpływ kultury. Mechanizm stereotypów płciowych nie jest jednak specyficzny dla jednego kraju i warto mieć go na uwadze także w polskich zespołach.

W praktyce dotyczy to codziennych drobiazgów: kto dostaje informacje na czas, kogo się wspiera przy trudnym zadaniu, a kogo zostawia samego. Polskie prawo pracy zakazuje dyskryminacji ze względu na płeć, ale tak subtelne zachowania rzadko dają się ująć w formalne zarzuty. Dlatego rozwiązania proponowane przez Chawlę, czyli regularne rozmowy w zespole i uważność menedżerów, mogą być przydatniejsze niż same przepisy.

Źródło: DW – „Intelligent women get less help at work, study finds”